Tặng lại một món tỳ hưu đã dùng: khi nào ổn, khi nào nên thôi

Trong tủ có một con tỳ hưu mình từng bày mấy năm, giờ không còn chỗ hoặc đã thôi dùng. Một người quen sắp mở cửa hàng, và ý nghĩ đầu tiên là tặng lại món ấy.

Chuyện này bị nhiều người coi là không phải phép, trong khi thực tế thì tuỳ hoàn cảnh và tuỳ cách trao — có ca hoàn toàn ổn, có ca nên thôi.

Ba ca rất khác nhau

Món mình mua, đã dùng, còn tốt. Đây là ca thoải mái nhất về nguyên tắc: món là của mình, mình có quyền trao đi.

Món được người khác tặng mình. Ca này nhạy hơn, vì nếu người tặng biết thì có thể chạnh lòng. Không sai, nhưng nên cân theo quan hệ và theo việc hai người có quen nhau không.

Món thừa kế, món của người đã mất. Đây là ca nên dừng lại lâu nhất. Nó không thuộc về riêng mình theo nghĩa tình cảm, và trong nhà thường có người nghĩ khác. Trao đi thì bàn trước với người nhà.

Điều quyết định: nói thật

Ranh giới không nằm ở chuyện đồ cũ hay mới, mà nằm ở chỗ người nhận có biết mình đang nhận gì không.

Nói ra thì mọi thứ ổn: "Cái này anh bày ở nhà mấy năm, giờ anh dọn bớt. Em thấy hợp với quầy của em thì cầm nhé." Câu ấy trung thực, không nặng nề, và cho người nhận đường từ chối nếu họ không muốn.

Giấu đi và để người nhận tưởng là món mới mua thì khác hẳn về tính chất — và nó thường lộ, vì đồ đã dùng có dấu vết riêng mà người bán hàng nhìn ra ngay.

Khi nào thì nên thôi

• Món đã sứt, nứt, hoặc bong lớp hoàn thiện — tặng một món hỏng là đẩy việc sửa sang người khác.
• Người nhận đang ở hoàn cảnh mà món cũ dễ bị hiểu là mình làm cho có.
• Dịp trang trọng — cưới, mừng thọ, khai trương lớn có nhiều người chứng kiến.
• Mình không thật sự muốn trao mà chỉ muốn dọn bớt tủ. Người nhận cảm được điều đó.

Ngược lại, ca hợp nhất là khi chính người kia từng khen món ấy. Lúc đó việc trao lại là chuyện tự nhiên, và món đồ đi tới đúng người thích nó.

Chuẩn bị món trước khi trao

Đây là phần phân biệt một món trao lại tử tế với một món dọn tủ.

Lau sạch kỹ theo đúng chất liệu, xử mấy vết bụi trong khe, kiểm đế có lỏng không. Nếu hộp cũ đã móp thì thay hộp — không cần hộp mới đắt tiền, chỉ cần sạch và vừa.

Và đừng cố làm cho nó trông như mới bằng cách đánh bóng quá tay hay phủ thêm lớp gì đó. Món đã dùng có vẻ riêng của nó, và giữ nguyên vẻ ấy thành thật hơn.

Nói gì về lai lịch món đồ

Nếu món có câu chuyện thì kể — mua ở đâu, năm nào, từng bày ở chỗ nào. Với nhiều người, phần ấy là phần quý nhất của món quà, hơn hẳn chuyện nó mới hay cũ.

Nếu món được ai đó tặng mình trước đây và người nhận biết người ấy, nói rõ. Giấu chi tiết đó là chỗ dễ sinh chuyện nhất trong cả bài này.

Còn nếu mình không nhớ gì về lai lịch, nói vậy cũng được — không cần dựng ra một câu chuyện cho món quà có vẻ đáng giá hơn.

Mấy lời đồn quanh chuyện trao lại đồ đã dùng

Nhóm này lan khá rộng và hay làm người ta ngần ngại: rằng món đã qua tay người khác thì "mang theo vận" của chủ cũ, rằng trao đi là trao luôn phần may của mình, rằng đồ cũ phải làm gì đó mới dùng tiếp được.

Mấy câu ấy có mấy nguồn khác nhau và không thống nhất với nhau — chỗ này nói phải làm lễ, chỗ kia nói chỉ cần lau sạch, chỗ khác lại bảo không sao cả. Dị bản mâu thuẫn tới mức đó thì thường là tập quán vùng chứ không phải một luật chung.

Phần dùng được thì đơn giản: lau sạch và kiểm kỹ trước khi trao — việc ấy có lý do thực tế, và nó cũng là thứ duy nhất trong nhóm trên mà mọi nguồn đều đồng ý.

Còn nếu người nhận theo một nếp riêng và muốn làm gì đó trước khi bày, đó là chuyện của họ. Người trao không cần bàn vào, và cũng không cần khuyên ngược lại.

Khi trao trong nhà

Trao lại cho người trong nhà — con cái ra ở riêng, em út mở tiệm — là ca dễ chịu nhất, nhưng cũng là ca dễ quên nói nhất vì ai cũng nghĩ trong nhà thì khỏi cần rào đón.

Vẫn nên nói một câu về lai lịch, nhất là khi món gắn với một người trong nhà đã mất. Đứa cháu nhận món ấy mười năm sau có thể sẽ muốn biết nó từ đâu ra, và lúc đó không còn ai kể được nữa.

Ghi một dòng vào giấy dán dưới đế hoặc để trong hộp: món gì, của ai, từ năm nào. Một dòng ấy đi theo món đồ lâu hơn mọi lời dặn miệng.

Phía người nhận

Nhận một món cũ mà thấy ngại thì có hai cách, cách nào cũng được.

Nhận và dùng, coi như một món đồ bình thường — vì nó đúng là vậy. Hoặc từ chối nhẹ nhàng: "Em cảm ơn anh, nhưng nhà em chưa có chỗ bày, anh để lại cho người khác hợp hơn." Không cần nêu lý do thật nếu lý do ấy khó nói.

Điều nên tránh là nhận vì ngại rồi cất vào tủ và thấy nặng lòng mỗi lần mở ra — món đồ khi đó không làm được việc gì cho ai.

Ba điều gọn lại

Một. Ranh giới không nằm ở đồ cũ hay mới mà ở chỗ người nhận có biết mình đang nhận gì không. Nói ra thì ổn, giấu đi thì khác hẳn về tính chất.

Hai. Món thừa kế hay món của người đã mất thì bàn với người nhà trước — nó không thuộc về riêng mình theo nghĩa tình cảm.

Ba. Đừng cố làm cho món cũ trông như mới. Lau sạch, thay hộp nếu cần, còn vẻ đã dùng thì giữ nguyên — như vậy thành thật hơn.