Đeo đồ cho trẻ nhỏ và người lớn tuổi: mấy chỗ cần cân
Hai nhóm người trong nhà cần cân kỹ hơn khi đeo đồ: trẻ nhỏ và người lớn tuổi. Không phải vì kiêng kỵ, mà vì cơ thể và sinh hoạt của họ khác — và mấy rủi ro ở đây là rủi ro thật, có thể tránh được.
Trẻ nhỏ: ba rủi ro cụ thể
Dây quanh cổ. Đây là rủi ro nặng nhất. Dây, vòng, sợi chỉ đeo quanh cổ trẻ nhỏ có thể vướng vào thanh cũi, vào khe ghế, vào tay vịn, vào đồ chơi — và siết lại. Với trẻ sơ sinh và trẻ chưa tự gỡ được thì đây là chuyện nghiêm trọng. Nhiều nơi trên thế giới khuyến cáo không cho trẻ nhỏ đeo bất cứ thứ gì quanh cổ khi ngủ và khi chơi không có người trông.
Hạt nhỏ rời ra. Vòng bị đứt là hạt lăn ra sàn, và trẻ ở tuổi hay cho vào miệng thì hạt nhỏ là nguy cơ hóc. Chỗ yếu của một chiếc vòng là sợi chỉ hoặc dây co giãn, và nó sờn dần mà nhìn bên ngoài chưa thấy.
Cạnh sắc và góc nhọn. Tượng nhỏ, mặt dây có chi tiết chạm đều có thể có cạnh sắc. Sờ thử toàn bộ bề mặt bằng đầu ngón tay trước khi cho trẻ đeo hoặc cầm.
Nếu trong nhà có thói quen đeo cho trẻ, cách làm bớt rủi ro: tháo khi ngủ và khi chơi một mình, kiểm dây mỗi tuần, và cân nhắc đeo ở cổ tay hoặc cài vào quần áo thay vì quanh cổ. Nhiều nhà chọn cách đặt món đó trong phòng thay vì cho đeo — cũng là một cách.
Người lớn tuổi: mấy chỗ khác với người trẻ
Da mỏng và dễ tổn thương hơn. Vòng chật, khoá cứng, cạnh sắc dễ gây trầy và vết trầy lâu lành hơn. Chọn cỡ rộng rãi hơn một chút và mặt nhẵn.
Khoá khó thao tác. Tay yếu hoặc run thì khoá nhỏ là cực hình, và người ta sẽ hoặc bỏ không đeo, hoặc đeo luôn không tháo. Chọn khoá lớn, loại gài đơn giản, hoặc vòng liền không khoá nếu luồn qua tay được.
Ngón tay đổi kích cỡ. Khớp sưng theo bệnh, theo thời tiết, theo thuốc. Nhẫn từng vừa có thể trở nên chật và khó tháo khi cần — đây là chuyện có thật khi đi khám hoặc khi tay phù.
Dị ứng kim loại. Một số hợp kim gây ngứa, đỏ, nổi mẩn ở vùng tiếp xúc. Nếu thấy vệt đỏ đúng chỗ đeo thì ngừng đeo và hỏi bác sĩ thay vì đổi sang món khác cùng loại.
Vướng khi dùng gậy, khung tập đi, tay vịn. Dây dài và vòng rộng vướng vào là nguy cơ té — và té ngã ở tuổi này là chuyện nặng.
Khi đi khám và khi vào bệnh viện
Phần này ít người nghĩ tới mà lại quan trọng.
Chụp cộng hưởng từ thì phải tháo hết đồ kim loại. Máy dùng từ trường rất mạnh, và vật kim loại có thể bị hút mạnh hoặc nóng lên. Nhân viên y tế sẽ hỏi và yêu cầu tháo — đây là quy định an toàn, không phải chuyện hình thức. Nên khi có lịch chụp, để món đồ ở nhà cho gọn thay vì mang theo rồi phải gửi.
Trước phẫu thuật và một số thủ thuật cũng phải tháo, kể cả nhẫn cưới. Nếu nhẫn chật tới mức không tháo được thì nói sớm với nhân viên y tế — có cách xử, nhưng cần thời gian.
Khi tay có thể sưng — sau chấn thương, sau truyền dịch, khi phù — thì tháo nhẫn sớm. Chờ tới lúc sưng rồi mới tháo là muộn.
Và nguyên tắc bao trùm: không bao giờ để một món đồ hay một lời khuyên nào làm chậm việc khám chữa bệnh. Ai nói phải giữ nguyên món trên người dù bác sĩ yêu cầu tháo, hoặc phải chờ ngày mới đi khám, thì đó là lời không nên nghe.
Chọn món cho hai nhóm này: mấy tiêu chí cụ thể
Nếu định mua để tặng hoặc để người trong nhà đeo, đây là những thứ nên nhìn ngay ở cửa hàng:
Bề mặt nhẵn, không cạnh. Lấy đầu ngón tay rà khắp món — chỗ chạm khắc, chỗ nối, mép khoen. Chỗ nào gợn là chỗ sẽ cào da.
Khoá thử ngay tại chỗ. Đóng mở vài lần bằng một tay. Không làm được bằng một tay thì người lớn tuổi sẽ không dùng được hằng ngày.
Khối lượng. Món nặng đeo lâu mỏi cổ và kéo trũng da. Cân nhắc cỡ hạt nhỏ hơn thay vì to cho oai.
Dây và chỉ. Hỏi dây làm bằng gì, thay được không, thay ở đâu và bao nhiêu. Dây là bộ phận sẽ hỏng trước, và biết trước chỗ thay thì đỡ phải bỏ cả món.
Với trẻ nhỏ: không hạt rời, không chi tiết tháo được. Bất cứ thứ gì gỡ ra được là thứ có thể vào miệng.
Và một điều dễ bị bỏ qua: hỏi người sẽ đeo xem họ có muốn đeo không. Món tặng mà người nhận không thích thì nằm trong ngăn kéo, và đó là kết cục của rất nhiều món quà chọn kỹ.
Khi món gây khó chịu trên da
Chuyện này gặp nhiều hơn người ta nghĩ, và cách xử thì đơn giản.
Dấu hiệu: đỏ, ngứa, nổi mẩn, khô tróc đúng vùng tiếp xúc — nhất là ở cổ tay dưới khoá hoặc ở gáy dưới móc dây.
Việc đầu tiên là ngừng đeo vài ngày xem có đỡ không. Đeo tiếp và bôi thuốc chống ngứa lên chỗ đó là chữa triệu chứng mà giữ nguyên nguyên nhân.
Không tự chẩn đoán dị ứng với chất gì. Có thể là kim loại trong hợp kim, có thể là lớp mạ đã mòn lộ lớp bên dưới, có thể là xà phòng đọng dưới khoá, có thể là cọ xát đơn thuần. Nếu lặp lại hoặc lan rộng thì đi khám da liễu — ở đó có cách xác định đúng nguyên nhân.
Vệ sinh cũng là một nguyên nhân thật. Mồ hôi, bụi và cặn xà phòng đọng trong khe hạt và dưới khoá gây kích ứng. Lau khô sau mỗi ngày đeo và thỉnh thoảng làm sạch kỹ phần khoá là đủ giải quyết nhiều trường hợp.
Mấy câu quen thuộc và phần nên hiểu nhẹ
Quanh chuyện đeo có nhiều câu truyền miệng, và chúng khác nhau tuỳ người tin:
"Tháo ra là mất thiêng" — không có căn cứ nào bắt buộc. Và khi nó va vào chuyện an toàn hay chuyện khám bệnh thì phần an toàn thắng, không phải bàn.
"Đeo bên nào mới đúng" — mỗi nơi nói một kiểu. Phần thực tế dễ thấy hơn: đeo bên tay thuận thì vướng và mau xước hơn.
"Người khác chạm vào là hỏng" — câu này hay làm người ta căng thẳng vô ích, nhất là trong nhà có trẻ con.
"Đứt là điềm" — dây đứt thường vì dây cũ, vì mồ hôi, vì va đập. Thay dây là xong. Có người xem là điềm, có người xem là hao mòn; bạn nghĩ sao thì đó là cái quyết định bạn thấy thế nào.
Giữ cho món bền, và cho người an toàn
- Tháo khi tắm, khi rửa chén, khi bơi — xà phòng, clo và chất tẩy ăn cả kim loại lẫn một số loại đá.
- Tháo khi làm việc tay chân và khi vận hành máy — dây chuyền, vòng rộng và nhẫn có thể bị máy cuốn vào; đây là lý do nhiều xưởng cấm đeo trang sức khi đứng máy.
- Kiểm dây và khoen mỗi tháng, thay sớm khi thấy sờn.
- Cất riêng từng món, đừng đổ chung một hộp.
- Lau bằng khăn mềm khô sau khi đeo, nhất là mùa nóng.
Tóm lại
Với trẻ nhỏ, ba rủi ro thật là dây quanh cổ, hạt nhỏ rời ra khi vòng đứt, và cạnh sắc — nên tháo khi ngủ và khi chơi một mình, kiểm dây mỗi tuần, và cân nhắc đeo ở cổ tay thay vì quanh cổ.
Với người lớn tuổi, chú ý cỡ rộng rãi hơn, khoá dễ thao tác, nhẫn có thể thành chật khi khớp sưng, và dây dài dễ vướng vào gậy hay khung tập đi. Khi chụp cộng hưởng từ hoặc trước phẫu thuật thì phải tháo đồ kim loại — và không có câu nói nào đáng để làm chậm việc khám chữa bệnh.